..::حوزه علمیه الصدیق بیرجند::..

درباره سایت

آخرین مطالب

امکانات وب

جمعه آخر ماه رمضان 97 صبر و مواسات و همدردی

مولانا غلام حیدر فاروقی امام جمعه محترم بیرجند

ماه رمضان ماه صبر و پاداش صبر هم بهشت است وماه مواسات وهمدردی است.

جمعه آخر ماه رمضان 97 (صبر و مواسات و همدردی)

این دو درس را ما در این ماه تمرین کردیم و آموختیم تا اینکه در یازده ماه دیگر سال به آن جامه عمل بپوشانیم.

صبر یکی از صفات بارز انبیا است، خداوند متعال به پیامبرعظیم الشان اسلام دستور می دهد و می فرماید: (فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ) ای پیامبر در برابر مشکلات دشواریهای دعوت صبر کن و به خاطر اذیت و آزار کفار و مشرکین برای عذاب آنها عجله نکن همان طور که انبیا وپیامبران اولوالعزم قبل از شما صبر کردند.

صبر ازصفات بارز انبیا است، صبر یکی از خصلت های اساسی دین مبین اسلام است، یکی از معجزات قرآن که اخیرا کشف شده این است که کلمات متضادی که در قرآن به کار رفته است با هم مساوی است، به طور مثال کلمه صبر 120 مرتبه در قرآن به کار گرفته است و در مقابل آن کلمه ضد آن شدت هست و شدت که به معنی دشواریها است هم 120 مرتبه در قرآن ذکر شدهاست.

یعنی انسان در ازای هر سختی و مشکلی باید صبر و شکیبایی داشته باشد در همه امور دنیا انسان باید صبر و شکیبایی داشته باشد، اگر کسی می خواهد به مدارج بالای علمی برسد باید در ازای مشکلات و موانعی که در سر راه او وجود دارد صبر و شکیبایی داشته باشد تا به هدفش برسد.

اگر کسی می خواهد پروژه ای عظیمی به پایان برساند باید صبر کند، اگر کسی می خواهد عفیف و پاکدامن باشد و چشمش را از حرام با بدارد باید با نفسش مبارزه کند و مبارزه با نفس هم نیاز به صبر دارد.

همان طور که پیامبر می فرمایند: (الْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ فِي طَاعَةِ اللهِ) مجاهد واقعی کسی است که با نفسش جهاد و مبارزه می کند و جلوی نفسش را می گیرد تا مرتکب خطا و گناهی نشود.

کسی که می خواهد زاهد و پارسا باشد و حب دنیا در قلبش جای نگیرد و آز و طمع دنیا او را نیازارد باز هم نیاز به صبر دارد و باید به آن چه که دارد قناعت کند و صبر داشته باشد.

کسیکه می خواه جلوی خشم غضبش را بگیرد و کاری را انجام ندهد یا سخنی بر زبان نیاورد که بعد پشیمان شود نیاز به صبردارد، کسی که می خواهد انفاق کند مالی را در راه خدا انفاق کند در برابر بخل و وسوسه شیطان که از شیطان (الشَّيطانُ يَعِدُكُمُ الفَقرَ) شیطان انسان را از فقر می ترساند باید در مقابل شیطان و بخل مقاومت کند و این مقاومت نیاز به صبر دارد.

صبر عبادتی است که خداوند متعال اجر و پاداش آن را بدون حساب می دهد، برای همه عبادات خدا یک حد و مرزی تعیین نموده است.

اما در رابطه با صبر می فرماید: (إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ) اجر و پاداش صبر کنندگان حساب وکتاب ندارد، چون یکی ازبزرگترین عبادات است.

پیامبر(ص) می فرمایند: (الأناة من الله تعالى، والعجلة من الشيطان) بردباری از طرف خدا است، یک نعمت و هدیه ای است که از طرف خدا به انسان ها داده میشود و عجله کار شیطان است.

حاتم بن حسم(رح) می فرماید: (العجلة من الشيطان إلا في خمسة) عجله درست است کار شیطان است اما در پنج محل (فإنها من سنة رسول الله صلى الله عليه وسلم) عجله کردن سنت پیامبر است پس در هر جایی عجله کردن کار شیطان نیست واین پنج مورد (إطعام الطعام إذا حضر الضيف) یکی انسان وقتی مهمانی برای انسان می آید انسان او را منتظر نگزارد و از او پذیرای کند، متاسفانه تکلفاتی که امروز داریم باعث شده است که عده زیادی از ما مسلمانان از مهمان داری می ترسیم در حالی که وقتی مهمان وارد شد هرکس هست غذا هر چی هست از او پذیرایی کند.

دومین سنت (وتجهيز الميت إذا مات) کفن و دفن میت است کسی باید در کفن و دفنش عجله شود، نه اینکه روزها در سردخانه مرده را بگزرانیم تا یخ بزند تا فلان فامیل از فلان شهربیاید؛ چه نیازی است؟ و چنین چیزی در اسلام نداریم زمانی که اولیای درجه یک هستند دیگر نیاز به بقیه نست.

(وتزويج البكر إذا أدركت) وقتی پسر و دختر به سن بلوغ رسید پدر و مادر باید وسایل ازدواج آنها را فراهم کند و تشویق به ازدواج کنند، این طور نباشد که متاسفانه امروز همه فکر میکنند تا ماشین و منزل وکار و درآمدی نداشته باشد نباید ازدواج کرد.

قرآن خدا وعده داده است اگر در وقت ازدواج زن و مرد فقیر هستند و چیزی ندارند خدا آنها را بی نیاز می کنند.

اگر امروز میبینیم فساد در جوامع اسلامی گسترش پیدا کرده است علتش همین تاخیر ازدواج ها است، همین سنگ های بزرگی است که پدر و مادرها جلوی خواستگارها می گزارند، در حالی که پیامبر چند مورد را بیان فرمودند که خواستگار ممکن است به خواستگاری برود به این مورد توجه کنید.

چهار چیز است که معمولا مورد توجه خواستگار قرا میگیرد یکی به خاطر زیبایی دختر می رود، یا به خواستگاری می رد به خاطر مال و ثروتی که پدر این دختر دارد و یا اینکه ممکن است به خواستگاری برود به خاطر اصل و نصب پدر، نفر چهارم کسی هست به خواستگاری میرود برای دیانت دختر و برعکس همین ملاک ازدواج برای مرد هم همین است.

پیامبر فرمودند: تو در ازدواج ملاک انتخاب دینداری باشد، اگر دینداری می بود امروز فساد در جامعه وجود نداشت، اگر ملاک دینداری بود این طلاق ها صورت نمی گرفت.

همه این نابسامانی ها از هم پاشیدن خانواده ها، طلاق ها و گرفتاریها، همه به این خاطر است که از دین اسلام فاصله گرفتیم.

چهارم فرمودند: (وقضاء الدين إذا وجب) کسی قرضی دارد اگر پولی دستش آمده امروز و فردا نکند. پیامبر فروند اگر کسی پول دارد که قرضش را بدهد و امروز و فردا میکند، فرمودند این درحقش ظلم کرده است.

پنجم فرمودند: (والتَّوْبةُ من الذَّنبِ ، إذا أَذْنَب) توبه کردن از گناه وقتی انسان مرتکب گناه شد توبه اش را به تاخیر نیدازد.

صبر یکی از بزرگترین نعمتهای الهی است، یکی ازبزرگترین عبادات است و یکی از صفات بارز انبیا است، صبر معمولا در ازای مشکلات و مصیبت ها هست.

همه ما میدانیم دنیا دار مصیبت و اندوه و غم است، کس در دنیا بی غم نباشد/ اگرباشد فرزند بنی آدم نباشد.

دنیا محل امتحان و آزمایش است، خدا میفرماید: (لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ) ما انسان را در رنج و مشقت آفریدیم، چون دنیا جای ماندن نیست. یا انسان برای دنیا آفریده نشده که تمام عمرش در شادی و خوشحالی باشد.

خدا می فرماید: (أَحَسِبَ النَّاسُ أَن يُتْرَكُوا أَن يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۖ) مردم فکر می کنند که وقتی می گویند ما مسلمان هستیم به حال خودشان رها میشوند و دیگر کسی کاری به کارشان ندارد. خیر! کسی که می گوید من مسلمان هستم باید مورد امتحانات الهی قرا گیرد همان طور که امتهای گذشته این طور بودند.

خدا میفرماید ما امتهای گذشته را هم آزمایش کردیم، آزمایش انسان ها برای پالایش انسان ها است، برای اینکه خدا بنده هایش را پاک کند و با گناه از این دنیا به آن دنیا نروند.

(وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ...) خدا با لام تاکید می فرماید: حتما ما شما را آزمایش می کنیم با ترس با گرسنگی با زیان و خسارت های مالی و جانی با کم شدن میوه ها.

با اینها شما را آزمایش می کنیم در ازای آزمایش کسانی که صبر می کنند (وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِیبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلهِ وَ إِنَّا إِلَیهِ رَ‌اجِعُونَ) خدا می فرماید به صبر کنندگان بشار بده کسانی که به آنها مصیبتی می رسد، حالا چه مصیبت جانی و مالی و غیره در ازای این مصیبت باید انسان برای اینکه تصلی برای خودش باشد این جمله را بگوید انا لله و انا الیه راجعون هر مصیبتی فرق نمی کند و امتحانات الهی هم خالی از حکمت نیست.

پیامبر خدا میفرمایند: (وإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ إِذَا أَحَبَّ قَوْمًا ابْتَلاهُمْ) اگر خدا یک گروهی را انسان هایی را دوست داشته باشد آنها را آزمایش میکند، چرا کفار ازمایش نمیشوند؟ چون خدا آنها را دوست ندارد. باید با همان گناهش بمانند تا در جهنم بماند.

خدا بندگانی که دوست دارد آزمایش می کند، کسی که در برابر آزمایشات راضی باشد خدا هم از او راضی می شود وکسی که راضی نباشد خدا هم از او ناراضی می شود.

کسی که خدا برای او ارداه خیر کرده باشد او رابه مصیبتی گرفتارمی کند، بیمار می شود یا حادثه ای برای او رخ می دهد.

اینها برای این است پیامبرمیفرمایند: (عَجَبًا لأمرِ المؤمنِ إِنَّ أمْرَه كُلَّهُ لهُ خَيرٌ وليسَ ذلكَ لأحَدٍ إلا للمُؤْمنِ) من از کار مومن در شگفت هستم زیراهرکاری که مومن انجام میدهد به نفع اوهست، برای او خیر است و آن فقط برای مومن است نه دیگران.

می فرمایند: (إِنْ أصَابتهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فكانتْ خَيرًا لهُ) وقتی خدا به بنده اش نعمتی میدهد در برابر نعمت شکر و سپاس خدا را به جا می آورد به دستورات خدا عمل میکند، خدا هم اجر و پاداش به او می دهد. (وإنْ أصَابتهُ ضَرَّاءُ صَبرَ فكانتْ خَيرًا لهُ) وقتی مصیبی به او میرسد و دچار مشکلی میشود صبر می کند پیامبر می فرمایند برای او خیر است در ازی آن مصیبت اجر وپاداش می گیرد.

صبر یکی از بزرگترین نعمتهای الهی است. به هیچ انسانی هیچ نعمتی بزرگتر ازصبر داده نشده است، صبر بزرگترین نعمت است (الصبر مفتاح الفرج) مثال معروفی است صبرکلید گشایش هااست، انسان مسلمان باید درس صبری را که در ماه رمضان آموخته است در ماههای دیگر به آن جامعه عمل بپوشاند.

صبرانواعی دارد. یک صبر صبرواجب است، یعنی انسان در برابراطاعت از دستورات خدا که دشواری های زیادی ممکن است داشته باشد اینجا واجب است که در برابر مشکلات و سختی ها صبر و شکیبایی داشته باشد.

خدا به پیامبرش می فرماید: (وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا) ای پیامبر خانواده ات را به نماز وادار کن و بر آن صبر کن، حتی نماز هم (وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ) برای بعضی ها بسیار سنگین است، بعضی انسان ها ممکن هست حاضر باشند از صبح تا شب کارهای شاقی را انجام دهند امامتاسفانه نماز نخوانند یا روزه گرفتن در این هوای گرم اطاعت از دستورات خدا است بسیار مشکل است. صبر کردن در گرسنگی و تشنگی در هوای گرم واجب است.

صبر در برابر پرهیز از معاصی و گناهان این هم مشکلات در بعضی مواقع ممکن است موانعی برای گناه کردن وجود داشته باشد، همه اسباب گناه آمده است، اگر در چنین مواقع انسان بتواند جلوی نفسش را بگیرد و مرتکب گناه نشود این نوعی جهاد است و این نیاز به صبر دارد و این صبر واجب است. مثل صبر یوسف(ع) در برابر دعوت زلیخا.

یک صبر مستحب داریم در برابر مصیبت هایی که اختیاری نیست، انسان بیمار می شود حادثه ای رخ میدهد آنجا اگر انسان صبر کند اجر و پاداش زیادی می گیرد، چون (الصبر عند الصدمة الأولى) در ابتدای مصیبت است که انسان اجر و پاداش میگیرد. بعد از چند روز خود به خود مصیبت تخفیف پیدا می کند و نیاز به صبرندارد.

یک صبر کردن مکروه هست در برابر ظلم ظالم، اگر انسان می تواند از خودش دفاع کند حق ندارد در برابر ظالم سکوت کند و بگوید من صبر می کنم، این صبر شخص مظلوم در برابر ظالم ظالم را در ظلمش جریح تر میکند مگر اینکه توان دفاع کردن را نداشته باشد.

یک نوع صبر حرام است اگر در جایی به مقدسات اسلام و مسلمانان توهین می شود اینجا سکوت کردن حرام است. می گوید من صبر می کنم، خیر! اینجا باید دفاع کند، مشرکین فقط به مسلمانان گفتند اینها انسان های بی عقلی هستند خدا فورا دفاع کرد سکوت نکرد (أَلا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ) مسلمانان شما بدانید اینها انسانهای نادان هستند نه شما!

دفاع کردن از مقدسات اسلام و از حیثیت اصحاب و یاران پیامبر که دین و قرآن را به ما رساندند اگر ما خدای نکرده این واسطه بین خودمان و پیامبررا که صحابه هستند بر داریم نه از قرآن چیزی میماند نه از دین؛ چون احکام و قرآن را آنها به ما یاد دادند، اگر خدای نکرده به آنها توهین کنیم معنی این است که انسان های خوب نبودند و این قرآن واقعی نیست.

دوم صبر کردن در برابر مال حلال و ناموس، یک دزدی می آید خانه شما حالا زورش را ندارید می گویید من صبر می کنم. دفاع از ناموس اگر به ناموس کسی اهانت میشود سکوت کردن حرام است.

یکی از دلایلی که ما اهل سنت طبق قرآن و دستورات شریعت داریم حضرت علی شجاع ترین انسان ها، فاتح خیبر، هیچگاه در برابر ناموسش حضرت فاطمه سکوت نکرده است و نمی توانست سکوت کند، اگربه حضرت فاطمه خدای نکرده کوچکترین توهینی میشد هرگز حضرت علی سکوت نمی کردند چون سکوت حرام است و هر مسلمان حق ندارد در برابر اهانت و توهین و تجاوز به ناموسش سکوت و صبر کند و بگوید من صبر می کنم!.

مواسات وهمدردی هست، همدردی یعنی این که ما یکدیگر را دوست داشته باشیم در شادی و غم یکدیگر شریک باشیم، پیامبرفرمودند: (أحب الناس إلى الله أنفعهم للناس) محبوب ترین انسان ها نزد خدا کسانی هستند که از همه بیشتر برای مردم بهتر باشند.

فرمودند: (مِن أَحَبِّ الاَعمَالِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِدخَالُ السُّرُورِ عَلَى المُؤمِنِ) بهترین اعمال این است که انسان قلب مسلمانی را شاد کند، یکی از جنبه های همدردی این است اگرکسی نیاز مالی یا نیاز دیگری دارد کمک کنیم، اگر بیمار هست به عیادت او برویم و در پشت سر او حافظ مال و جان و آبروی او باشیم.

هیج گاه برادر و خواهر مسلمان خود را تحقیر و مورد استهزاء قرار ندهیم و هیج گاه پشت سر مسلمان غیبت نکنیم و سوء ظن نداشته باشیم و کینه نداشته باشیم.

انواع و اقسامی حقوقی که مسلمانان نسب به یکدیگر دارند اگر اینها را رعایت کردیم در حقیقت درس مواسات را آموختیم.

پیامبرمی فرمایند: (أَيُّمَا مُؤْمِنٍ نَفَّسَ عَنْ مُؤْمِنٍ كُرْبَةً نَفَّسَ اَللَّهُ عَنْهُ سَبْعِينَ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ اَلدُّنْيَا وَ كُرَبِ يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ) کسی که گره از مشکل مسلمانی را در دنیا می گشاید خداوند گره و مشکلات آخرتش را می گشاید، و کسی به قرض داری کمک می کند خدا مشکلاتش را در دنیا و آخرت حل میکند و کسی که پرده پوشی مسلمانی را می کند خدا هم پرده پوشی او را میکند هم در دنیا و هم در آخرت.

در پایان میفرمایند: پیوسته خدا بندهاش را یادی می کند تا زمانی که بنده هم در صدد یاری و کمک برادر مسلمانش باشد، دلش برای مسلمانان فلسطین و یمن و سوریه و عراق و افغانستان بتپد، اگر مسلمان چنین فکری داشته باشد و ناراحت باشد که چرا برادر مسلمانش شهید میشود معلوم است که مواسات را یاد گرفته و اگر بی تفاوت باشیم که به ما ربطی ندارد، این درس را نیاموخته ایم.

سوالات متداول

مهم‌ترین نکات درباره باشد چیست؟

جزئیات مهم و نکات قابل توجه درباره باشد در متن مقاله بررسی شده است.