شرایط قبولی طاعات

شرایط قبولی طاعات

اگر چه در دوهفته گذشته مطالبی که در رابطه با همین موضوع بود به عنوان بدعت صحبت شد و امروز در رابطه با دو شرط از شرایطی که برای قبولی طاعات و عبادات لازم است مطالبی عرض خواهد شد.

برای قبولی طاعات دو شرط لازم است که اگر یکی از این دوشرط نباشد عمل انسان ارزشی ندارد.

شرط اول اخلاص در عبادت است و شرط دوم پیروی از دستورات رسول خدا(ص)

در رابطه با اخلاص همان طور که همه ما می دانیم اخلاص در عبادات به منزله روح برای بدن است، همان طور که بدن بدون روح تحرکی ندارد عبادت بدون اخلاص هم هیچ ارزشی ندارد.

خداوند متعال در آیات مختلف پیرامون اخلاص آیاتی را نازل فرموده است که از این جمله (علی لله دین الخالص) بدانید و آگاه باشید که عبادت خالص و عبادتی که از شائبه کفر و نفاق و ریا پاک باشد از آن خدا است و خدا آن را می پذیرد.

پیامبر می فرمایند (إِنَّ اللَّهَ لا يَقْبَلُ مِنْ الْعَمَلِ إِلا مَا كَانَ لَهُ خَالِصًا) خداوند متعال هیج عملی را نمی پذیرد مگر عملی که فقط برای خدا انجام داده شده باشد و هدف از آن عمل رضایت و خشنودی خدا باشد.

اخلاق در حقیقت این است که همه شئون زندگی انسان همه امور انسان برای خدا باشد و حیات انسان و ممات انسان برای خدا باشد (إِنَّ صَلاتِی وَ نُسُکِی وَ مَحْیایَ وَ مَماتِی لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.) نماز من قربانی و حج من، زندگی و مرگ من، همه برای خدا است. خدایی که هیچ شریکی ندارد و من اولین کسی هستم که در برابر دستورات خدا تسلیم و منقاد هستم.

وقتی از پیامبر(ص) سوال می شود (من الایمان) ایمان چیست؟ پیامبر(ص) ایمان را در اخلاص خلاصه می کنند می فرمایند ایمان یعنی اخلاص! یعنی اینکه رفتار و گفتار و کردار و نیت های ما همه برای خدا باشد.

وقتی حضرت معاذ(رض) به عنوان نماینده و سفیرشان به یمن می فرستند یکی از توصیه های پیامبرعظیم الشان اسلام به حضرت معاذ این است (أخلص دینک یکفک القلیل من العمل) ای معاذ عبادتت را فقط برای خدا خالص بگردان؛ عبادتی که انجام می دهی فقط برای خدا انجام بده و در این رابطه اگر اخلاص داشته باشی عمل کم هم برای نجات تو کافی است.

در روایت دیگر می فرمایند: اگر یک درهم به خاطر رضای خدا و با اخلاص در راه خدا انفاق شود بهتر است از صدهزار درهم و یا تومان که در راه ریا انفاق شود.

آنهایی که از راههای دور برای این که درروز چهارده برات خرجی بدهند از راه های دور می آیند که فقط در سالی یک مرتبه یک روز خرج و انفاق کنند و اگر این کار را نکنند می گویند که مردم خواهند گفت که فلانی از مرده اش بیزار است در 14 برات سر قبرستان نیامده و برای مرده اش انفاق نکرد این ریا است!

اگر صدهزار درهم را آقایانی که به این نیت که بد است که من در روز 14 نیایم و خرج نکنم این ریا است و ارزشی ندارد، در حقیقت انفاق کردن زمانی ارزش دارد که انسان در انفاق اخلاص داشته باشد.

آن حدیثی که پیامبر فرمودند که هفت نفر در روز قیامت در زیر سایه عرش الهی قرار می گیرد یکی است که (ورجل تصدق بصدقة فأخفاها حتى لا تعلم شماله ما تنفق يمينه) انسانی است وقتی صدقه می دهد آنچنان مخفیانه می دهد وقتی از دست راستش انفاق می کند دست چپش متوجه نمی شود، نهایت اخلاص است.

اخلاص در حقیقت از اعماق قلبی انسان است، عبادتی است که احدی جز خدا از آن آگاهی ندارد؛ حتی فرشتگان خدا هم از آن نیت انسان آگاهی ندارند، به همین خاطر پیامبر می فرمایند: (إنَّما الأَعمالُ بالنِّيَّات، وإِنَّمَا لِكُلِّ امرئٍ مَا نَوَى) ارزش اعمال انسان بستگی به نیت انسان دارد.

به طور مثال شخصی در روز جمعه خوشبویی می زند به خاطر اینکه سنت است و به مسجد بیاید کسی از بوی عرقش اذیت نشود همین عطر تو جیبش است این عطر زدن برایش اجر و پاداش داشته دارد. چون نیتش خیر بوده! اما آقایی عطر و ادکلن می زند تو خیابانها قدم بزند و بگردد تا نظر نامحرمی را به خودش جلب کند، همان عطر است این عطر در مسجد که آمده ثواب دارد و کسی که عطرزده به خیابانها می رود گناه دارد.

اعمال انسان بستگی به نیت دارد به همین خاطر در روایات و آیات می بینیم که قلب مورد عنایت قرار گرفته قلب مورد توجه خدا و پیامبر قرار گرفته پیامبر می فرمایند: (أَلا إِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلُحَتْ صَلُحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ ، وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلَّهُ أَلا وَهِيَ الْقَلْبُ) در بدن هر انسان یک قطعه گوشتی است که اگر این قطعه گوشت اصلاح شود همه اعمال انسان اصلاح می شود، گفتار و کردار انسان اصلاح می شود، اگر این قطعه گوشت فاسد و آلوده به گناه بشود همه اعمال انسان فاسد میشود.

چون اعمالی که ما انجام می دهیم ثمره اعتقادات قلبی هر انسان است. فرمودند: (ألا وهي القلب) آن قطعه گوشت که مهم است قلب انسان است که جایگاه ایمان و محبت خدا و پیامبر خدا است، قلب است که محل توکل به خدا و توحید و یگانگی خدا است.

همه چیز مربوط به قلب است احدی از آنچه که در قلب انسان است اطلاعی ندارد، جز خداوند که (يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ) هم خدا آن چشمهایی را که خیانت می کنند آنچه که حرام است چه ناموس دیگران و چه فیلمهای مبتذل نگاه می کنند آن چشمهارا می داند، در هر کجا که هستند و آنچه که در قلبها پنهان و نهفته است و خود و جز خدا احدی نمی داند.

محبت خدا و پیامبر است یا دشمنی بخل و حسد و سوء ظن است کدام یک از صفات خوب و بد در قلب ما جا دارد در آیه دیگر خداوند می فرماید: (أَوَلَا يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ) آیا مسلمانان نمی دانند که خداوند متعال می داند آنچه که در دلها نهفته است، آنچه را که شما پنهان می کنید، می داند وآنچه که انسانها آشکار می کند همه را می داند.

اخلاص این است که انسان هر عملی را که انجام می دهد خدا را بر اعمال خودش حاضر و ناظر و شاهد و مراقب بداند و بداند که در هر نقطه ای از روی زمین که هست یا آسمان فرقی نمی کند در هر کجاییکه هست در خشکی و دریا خداوند متعال از حالت و نیت او آگاهی دارد.

( وکَفي بِاللَّهِ شَه) ما باید خدا را تنها شاهد بر اعمال خودمان بدانیم اگر عملی انجام می دهیم فکر نکنیم که حتما باید دیگران ببیند و بدانند و شاهد بر اعمال صالح ما باشند. فقط خدا را شاهد بر اعمال و رفتار خودمان بدانیم کافی است.

اخلاص در حقیقت هر بالی است برای قبولی طاعات انسانها، اخلاص کلید دعوت انبیا است (وَمَا أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ) همه انبیا و همه مومنین ماموریت دارند به آنها دستور داده شده است که خدا را یگانه عبادت کنند، عبادتی که انجام می دهند در آن شائبه نفاق و ریا و خودنمایی وجود نداشته باشد.

خدا و پیامبر هم به همین دستور می دهند: (قُلْ إِنِّي أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ اللَّهَ مُخْلِصًا لَّهُ الدِّينَ) ای پیامبر بگو به من هم دستور داده شده است همان طور که به انبیای گذشته دستور داده شده که اخلاص داشته باشند به من هم دستورر داده شده که خدا را با اخلاص عبادت کنم. من را عبادت کنید و هر عبادتی که انجام میدید سعی کنید فقط برای خدا باد کسی منفعت دیگر نداشته باشد.

همان طور که عرض شد اخلاص مربوط به قلب است، ما باید نیت خود را درست کنیم، هر عملی انجام می دهیم هدف ما رضایت و خشنودی خدا باشد و بس!

(إِنَّ اللَّهَ لاَ يَنْظُرُ إِلَى أَجْسَادِكُمْ وَلاَ إِلَى صُوَرِكُمْ وَلَكِنْ يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ) خداوند متعال چهره های من و شما و به اجسام و جسم های من و شما یا به مال و ثروت من و شما هیچ توجهی ندارد، آنچه که مورد توجه خد قرار می گیرد قلب انسانها است، آیا قلب مسلمان مملو از ایمان و تقوا و خدا پرستی است؟ یا قلب مسلمان پر از کینه و عداوت و صفات رذیله است؟ اینها مهم است. خدا به قلبها نگاه می کند و اعمالی که ثمره اعتقادات قلب انسانها است.

ما باید برای اینکه اخلاص داشته باشیم اعمال خودمان را درست کنیم و اعتقادات خودمان را درست کنیم و نیت خودمان را درست کنیم.

خداوند متعال در آیات دیگر می فرماید: (فَمَن کانَ یرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا یشْرِکْ بِعِبادةِ رَبِّهِ أَحَدا) کسی که امیدوار ملاقات پروردگارش است باید عمل صالح انجام دهد عمل صالح عملی است که در آن با خدا احدی را شریک نسازد.

ما دو نوع شرک داریم یکی شرک اکبر که همان بت پرستی و پرستیدن ماه و خورشید و مخلوقات است، پرستش تنها سجده کردن نیست هر عبادتی که مخصوص خدا است اگر ما از غیر خدا طلب کردیم این عبادت مخلوق است؛ مثلا فرزند را از غیرخدا می داند اگر کسی از مخلوقی فرزند طلب کرد این مشرک شده و شرک به خدا کرده است.

شفا را خدا می دهد اگر کسی ازغیر خدا شفا می خواهد و می گوید تو مرا شفا بده این همان شرک است.

شرک این است که انسان هر عبادتی را چه خواستن چه دعا کردن چه جاجت و روزی طلب کردن آنچه که مخصوص خدا است از مخلوق طلب کردن شرک به خدا است.

فرمودند: من ازشرک بزرگ از شما ترس و واهمه ندارم می دانم که از غیر خدا طلب نمی کند.

پیامبر فرمودند: آنچه که من بسیار می ترسم از شرک اصغر است اینکه شما مرتکب شرک کوچک بشوید.

سوال شد یا رسول الله! این شرک اصغر چه شرکی است؟ فرمودند: ریا در عبادتی که انسان انجام می دهد در آن خودنمایی و در آن هدفش دنیوی باشد.

مثلا انفاق می کند در جلوی دیگران و نیتش این است که مردم بداند و ببیند که من انسان بسیار خیری هست، اگر چه باز در روایتی داریم که پیامبر فرمودند اگر هدف انفاق کردن در جلوی دیگران تشویق بقیه باشد عمل خوبی است همه چی بستگی به نیت دارد.

اخلاص انسان را بر دشمن پیروز می کند اخلاص انسان را ازفریب و وسوسه شیطان حفاظت می کند.

شیطان وقتی از درگاه خدا رانده می شود قسم میخورد (فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِين إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ) شیطان قم می خورد که من همه بندگان تو را گمراه می کنم چون مرا از درگاه خود راندی انتقام می گیرم چون سبب رانده شدن من آدم است همه را گمراه می کنم بجز بندگان مخلص تورا.

اما من راهی برای فریب دادن بندگان مخلص را ندارم آنها را دیگر نمی توانم گمراه کنم اخلاص انسان را از بزرگترین گناهان حفاظت می کند.

حضرت یوسف(ع) جوانی عذب در محیط بسیار ثروتمند تربیت می شود اما ذلیخا همسر عزیز مصر نسبت به حضرت یوسف قصد سوئ دارد برای اجرای نقشه خودش درهای قصر را میبندد همه وسائل این نیت پلیدش را فراهم می کند، لذا وقتی حضرت یوسف (ع) را دعوت می کند حضرت یوسف می فرماید پناه به خدا می برد و بعد به طرف درها می دود درها بسته است اما اگر انسان اخلاص داشته باشد همه درهای بسته زندگی انسان باز میشود.

اگر شما مصیبت و مشکلی و گرفتاری دارید هر چه دعا می کنید درها به سوی شما بسته شده و جواب نمی دهد اینجا به اخلاص خودتان مراجعه کنید شاید در اخلاص ما عیبی باشد لذا اگر کسی اخلاص داشته باشد درها باز می شود.

حضرت یوسف به طرف درها می دود، درها یکی یکی باز می شود و برای اینکه درسی باشد برای همه تا قیام قیامت خدا این قصه را بیان می فرماید: (وكَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ إِنَّهُ مِنْ عِبَادِنَا الْمُخْلَصِينَ) وقتی ما حضرت یوسف را از این فحشا حفظ کردیم، چرا؟ زیرا او از بندگان مخلص ما بود. سبب نجات حضرت یوسف اخلاص حضرت یوسف بود.

اخلاص به انسان قدرت می دهد نقل می کنند یک عابدی شنید که عده ای در جایی درختی را عبادت می کنند تبری برداشت که این درخت را قطع کند تا مردم خدا را عبادت کنند، شیطان جلویش را گرفت گفت کجا می روی؟ گفت می روم درخت را قطع کنم، گفت چرا؟ گفت برای اینکه شرک به خدا است.

مردم باید فقط خدا را عبادت کنند، گفت اجازه نمی دهم؛ با شیطان گلاویز شد و شیطان را بر زمین زد، دوباره شیطان بلند شد یقه اش را گرفت و دوبار شیطان را بر زمین زد، دفعه سوم روی سینه شیطان نشست گفت یا جلوی مرا باز کن و الا تو را می کشم! شیطان در وسوسه کردن و فریب دادن تخصص دارد و اگر چه هم بعضی از زنها هم وسوسه هایشان کمتر از شیطان نیست، همه زنها نیستند بعضی زنها که خانواده ها را بر هم می زند و اختلاف ایجاد میکنند اینهاهمان طبیعت شیطان را دارند، شیطان می گوید من پیشنهادی دارم، گفت چیست؟ گفت تو فقیر هستی و چیزی نداری گفت من حاضرم تا آخر عمر روزی سه درهم به تو بدهم، گفت باشه چطور؟ تضمین می کنی گفت تو هر روز که بلند می شوی صبح زیر بالشتت سه درهم است. او رفت خانه اش و از قطع کردن درخت دست برداشت.

شب خوابید و سه درهم را از زیر بالشتتش برمی داشت و خوشحال و روز چهارم دید از درهم خبری نیست هر جا را گشت دید اثری نیست، تبر برداشت و گفت امروز قاطعانه می روم و درخت را قطع میکنم، شیطان دروغ گفته و سه روز به من حقوق داده و رفت و شیطان سر راهش سبز می شود و گفت کجا می روی؟ گفت می روم درخت را قطع کنم، گفت نمی توانی!

با شیطان گلاویز شد و شیطان او را بر زمین زد مرتبه دوم بلند شد و شیطان بر زمین زد و مرتبه سوم بر روی سینه عابد نشست و گفت یا برگردد یا تو را می کشم گفت راست بگو در دفعه اول قدرت مرا نداشتی حالا من قدرت تو را ندارم علت چیست؟ گفت تو در مرتبه اول به خاطر رضای خدا می رفتی که درخت را قطع کنی حالا به واسطه قطع شدن حقوقت می روی خدا آن قدرت و نیرو را از تو گرفت.

شرط دوم همان طور که در ابتدا عرض شد پیروی از دستورات پیامبراکرم(ص) چون پیروی از دستورات پیامبر پیروی از دستورات خدا است (مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللّه) هر آنچه که پیامبر برای شما آورده است آن را قبول کنی و به آن عمل کنید و هر آنچه که منع کرده دوری کنید.

پیامبر فرمودند: «لاَ يُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يَكُونَ هَواهُ تَبَعًا لِمَا جِئْتُ بِهِ» ایمان هیچ یک از شما کامل نمی شود تا زمانی که شما تابع دستورات من باشید، خواسته های شما مطابق آنچه که من آورده ام باشد.

در روایتی میفرماید: (كُلُّ أُمَّتِي يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ أَبَى) همه امتهای من به بهشت داخل می شوند مگر کسیکه انکار کند و نپذیرد، آن کسی که نمی پذیرد چه کسی است فرمودند: کسی که از دستورات من پیروی کند به بهشت داخل می شود و کسی که از دستورات من نافرمانی کند او انکار کرده و نپذیرفته است و عواقب مخالفت و عمل نکردن به دستورات پیامبر در آیات مختلف ذکر شده است.

(فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ) آنهایی که با دستورات پیامبر مخالفت می کنند و به دستورات پیامبر عمل نمی کنند باید بر حذر باشند از اینکه ممکن است به بلایی یا مصیبتی یا عذاب دردناکی در دنیا و آخرت گرفتار شوند.

(ذلِکَ بِأَنَّهُمْ شَاقُّوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ مَنْ يُشَاقِّ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقابِ) کسی که با پیامبر مخالفت می کند بعد از اینکه برای او آشکار شده راه هدایت و سعادت (وَ یَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ) و راه غیر مومنین را می پیماید این آیه در درجه اول مومنینی که در این آیه ذکر شده اصحاب و یاران پیامبر هستند کسانی که خداوند متعال در اوصاف آنها می فرماید (أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ) کسانی هستند که خداوند آنها را هدایت کرده و انسانهای خردمند هستند و خداوند از آنها تعریف می کند و می فرماید کسی که راه غیر مومنین و اصحاب و یاران پیامبر را می پیماید و انتخاب می کند: ما او را به همان راهی که دارد سوق می دهیم و او را به جهنم واصل می کنیم.

کسی که مخالفت دستورات پیامبر انجام می دهد و راه غیر مومنی را انتخاب می کند سرانجامش جهنم است و شرط پیروی از پیامبر یا دستورات پیامبر در شش شرط تحقق پیدا می کند.

اول اینکه عبادتی که ما انجام می دهیم همان عبادتی باشد که پیامبر و صحابه انجام دهند.

در حیات پیامبر شخصی نذر کرد که در آفتاب بایستد و روزه بگیرد پیامبر فرمودند ایستادن در آفتاب و روزه گرفتن عبادت نیست در سایه بنشین و روزه بگیر!

یا شخصی نذر میکند که من هر موقع وارد خانه شدم یا خارج شدن دو رکعت نماز بخوانم خود نماز خواندن نماز در خانه مشروع است و پیامبر فرمودند شما منزلهایتان را به قبرستان تبدیل نکنید خیر سنت ها و نوافل را در منزلها بخوانید. پس نماز هم مشروع هست عبادت است در خانه هم هیچ ممنوعتی ندارد، بلکه فضیلت دارد اما وقت تعیین کردن بر خلاف دستور پیامبر است.

دوم برای پیروی از دستورات پیامبر عمل یا عبادتی که انجام می دهید از جنس عبادتی باشد که شریعت مشروع قرار داده، مثلا در عید قربان شریعت سه حیوان را مشروع قرار داده گاو و گوسفند و شتر اگر کسی غیر از این سه حیوان قربانی کند قبول نیست.

در کیفیت باید تابع شریعت باشد اگر کسی در وضوترتیب را رعایت نکند باطل است و در مقدار و اندازه هم باید مطابق شریعت باشد.

سه نفر آمدن از عبادت پیامبر سوال کردن و با خودشان گفتند که ما اگر خواسته باشیم به سعادت برسیم باید عبادتمان از پیامبربیشتر باشد یکی گفت من تمام عمر را روزه میگیرم یکی گفت من تمام عمرم را شب ها نماز می خوانم و دیگری گفت من ازدواج نمی کنم پیامبر هر سه نفر را توبیخ کردند و فرمودند سنت من این است. من شبها را مقداری می خوابم چون بدن حقی دارد هم حق و حقوق زنها را رعایت می کنم و بعضی روزها را روزه می گیرم و تخطی از این دستور پیامبر قابل قبول نیست.

یکی از شرایط پیروی از دستورات پیامبر که مقدار و اندازه عبادت و وقت و زمان عبادت همان مقداری باشد که شریعت قرار داده خدا در قرآن می فرماید: (فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا) نماز بر مومنین در پنج وقت فرض شده است حالا اگر کسی می آید نماز عصر را در ظهر و ظهر را در عصر می خواند باطل است چون خدا پنج نماز را در پنج وقت قرار داده است.

یا انسانی می آید قبل از عید قربان قربانی می کند درست نیست یا انسانی می آید میگوید روزه ثواب دارد و روز عید روزه میگیرد نه تنها ثواب نکرده بلکه گناه هم دارد.

شرط ششم مکان عبادت طبق شریعت مقدس اسلام باشد مثلا شخصی نیت می کند که من می خواهم در خانه اعتکاف بنشینم اعتکاف نشستن برای مردها در مسجد سنت است و برای زنها درخانه اگرخواسته باشند درخانه ایکه نماز میخوانند می توانند اعتکاف بنشیند.