صبر و همدردی جمعه سوم ماه مبارک رمضان 96

جمعه سوم ماه مبارک رمضان (صبر و همدردی)

در ماه رمضان دو تا درس است ک تمرین می کنیم تا در ماههای دیگر به آن جامه عمل بپوشانیم.

پیامبراکرم(ص) فرمودند: (وَهُوَ شَهْرُ الصَّبْرِ ، وَالصَّبْرُ ثَوَابُهُ الْجَنَّةُ ، وَشَهْرُ الْمُوَاسَاةِ ،...) ماه مبارک رمضان، ماه صبر و شکیبایی و استقامت و ماه مواسات و همدردی است.

این دو تا درس مهمی است که جزء ویژگیهای ماه مبارک رمضان است که ما باید در تمام دوران حیات زندگی خودمان به آن عمل کنیم.

صبر یکی از اساسی ترین خصلت های دین مبین اسلام است، برای پی بردن به اهمیت این خصلت همین قدر کافی است که بدانیم خداوند متعال 120 مرتبه کلمه صبر را و 120 مرتبه هم کلمه شدت را که در مقابل صبر قرار دارد در قرآن ذکر فرموده است به معنی سختی و دشواری 120 مرتبه این کلمه ذکر شده است.

یکی از معجزات قرآن عظیم الشان اسلام که اخیرا کشف شده است همین تعداد کلمات که در قرآن ذکر شده به طور مساوی این یکی از معجزات قرآن است، هم کلمه شدت 120 مرتبه و هم کلمه صبر به این معنا که در هر سختی و دشواری نیاز به صبر و شکیبایی است.

زندگی دنیا خالی از سختی ها و دشواری ها و مصیبت ها نیست، بعضی اوقات انسان ناراحت است برای گذشته خودش که موقعیت هایی داشته از دست داده است و ناراحت و غمگین است.

بعضی وقتها انسان به خاطر نگرانی که نسبت به آینده اش دارد ناراحت است، بعضی وقتها انسان از غم ها و مصیبت ها و گرفتاریهایی که در حال حاضر دارد ناراحت است، در همه این موارد انسان نیاز به صبر و شکیبایی دارد.

مسلمانی که می خواهد به دستورات خدا عمل کند و از گناه و حرام ها بپرهیزد، مسلما نیاز به صبر و شکیبایی دارد.

انسانی که می خواهد عفیف و پاکدامن بماند باید در برابر شهوات و نگاه های حرام با نفس مبارزه کند و این هم نیاز به صبر دارد.

انسانی که می خواهد زاهد باشد و به آن چه که دارد قناعت کند و ناراحت نباشد، باید چشم داشتی به مال و ثروت دیگران نداشته باشد این هم نیاز به صبر دارد.

انسانی که عصبانی و ناراحت می شود برای اینکه بتواند خشمش را فرو ببرد و در هنگام ناراحتی و عصبانیت کاری نکند که بعد پشیمان بشود این هم نیاز به صبر دارد.

انسانی که می خواهد در راه خدا انفاق کند با بخلی که دارد با اینکه شیطان او را از فقر و تنگدستی می ترساند، لذا این نیاز به صبر و شکیبایی دارد.

انسان در همه مراحل زندگی به صبر و شکیبایی نیاز دارد صبر یکی از صفات بارز انبیا است.

خداوند متعال در رابطه با پیامبر عظیم اشان اسلام می فرماید: (فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ) ای پیامبر در برابر مشکلات و مصیبت ها و گرفتاریها، شکنجه های کفار و مشرکین صبر کن و برای همان طور که انبیای اوالعزم (ع) صبر کردند و برای عذاب آنها عجله نکن.

صبر خصلتی است که خداوند متعال در همه مشکلات و گرفتاریها مسلمانان را به آن دعوت می کند، (اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلاَةِ) شما در هنگام مشکلات و مصیبت ها به صبر و نماز خواندن پناه ببرید.

پیامبر از عادت مبارکشان این بود که وقتی مشکلی برایشان پیش می آمد فورا وضو می گرفتند و دو رکعت نماز می خواندند و از صبر کمک می گرفتند.

صبر کردن در برابر عبادات بسیار مشکل است (وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا) خدا حتی به پیامبر می فرماید: ای پیامبر خانواده ات را به نماز وادار کن و در آن صبر داشته باشد، نماز خواندن درست است که مومنین که عادت کردند به نماز خواندن حاضر نیستند که نمازشان ترک شود اما برای بعضی نماز خواندن بسیار دشوار است که خواب شیرین صبح را رها کند و وضو بگیرد و نماز بخواند.

بسیار دشوار است که در هوای سرد وضو بگیرد و به مسجد برود نماز خواندن و روزه گرفتن در این هوای گرم بسیار دشوار است و نیاز به صبر دارد.

ما چند نوع صبر داریم؛ یکی واجب است که انسان باید در برابر نفس خودش مقاومت کند و نفسش را به عبادت و اطاعت خدا وادار کند، انجام دادن عبادات و تحمل کردن سختی ها و مشکلات آن این واجب است.

دوم صبر در برابر گناه و معاصی است، حال یک انسانی تمام زمینه های گناه و معصی فراهم است، اما در آنجا اگر این انسان بتواند جلوی نفسش را بگیرد و مرتکب گناه و معصیت نشود و صبر کند این صبر واجب است.

یک صبر؛ صبر مستحب است، در برابر مصیبت ها و مشکلات صبر کردن اجر و پاداش بسیار بزرگی دارد.

یک نوع صبر؛ صبر حرام است، همه صبر ها ثواب ندارد صبر کردن در برابر به اهانت ناموس این حرام است، حتما باید دفاع کند.

صبر کردن در برابر به اهانت به اصحاب و یاران پیامبر در برابر به اهانت به مقدسات اسلام این حرم است.

خداوندمتعال در قرآن کریم در آیات مختلف از اصحاب و یاران پیامبر دفاع می کند، وقتی مشرکین نسبت صفاهت و بی عقلی را به صحابه نسبت می دهند خداوند متعال می فرماید: بدانید و آگاه باشید که مشرکین انسان های نادان و بی عقل هستند.

پس خداوند متعال درباره دفاع از یاران پیامبر در برابر دفاع از دین به ما دستور داده که ما در هیچ شرایطی نباید سکوت کنیم.

صبر در برابر مشکلات و مصیبت است همه ما می دانیم که دنیا دار امتحان است، محل آزمایش است، برای همه انسانها (أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آَمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ)

خداوند میفرماید: آیا مردم گمان می کنند به مجرد اینکه ایمان بیاورند مورد آزمایش قرار نمی گیرند و به حال خود رها می شوند، خیر! کسیکه ادعای مسلمانی می کند باید آزمایش بشوند.

این آزمایش مربوط به این امت نیست؛ خدا می فرماید: ما انسان های قبل از شما را آزمایش کردیم و این آزمایش بر مبنای درجات صبر هر انسان خداوند متعال به انسانها امتیاز می دهد، در برابر صبر انسان به انسان نمره می دهد.

صبر کردن یکی از بهترین و اساسی ترین خصلت های دین مبین اسلام است و امتحانات برای همه است از پیامبر وقتی سوال می شود: امتحان و آزمایش چه انسان های از همه سختیها است.

در جواب می فرماید: انبیا امتحان و آزمایش مب شوند، انبیا که می خواهند جهان فانی را به جهان باقی وصل کنند و رسالت الهی را به امتشان ابلاغ کنند امتحان آنها بسیار دشوار است.

بعد فرمودند: هر کس درجات ایمانی اش بالاتر از بقیه باشد آزمایشش سخت تر است، هر انسانی بر مبنای ایمان و تقوا و دیانتی که دارد امتحان می شود و امتحانات الهی خالی از حکمت نیست، (إِذَا أَحَبَّ اللهُ قَومًا ابتَلاَهُم) وقتی خداوند متعال قومی را دوست داشته باشد، خداوند آنها را به مصیبت ها و غم و اندوه و حوادث ناگوار آنها را امتحان می کند.

کسی که در برابر امتحانات الهی صبر داشته باشد و راضی باشد خدا هم از او راضی میشود، کسی که در برابر امتحانات الهی ناراحت بشود خدا هم بر او خشمگین میشود.

(وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الْأَمْوَالِ وَالْأَنْفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِینَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِیبَهٌ قَالُوا إِنَّا لِلّهِ وإِنّا إِلَیهِ رَاجِعُونَ) خدا می فرماید» ما شما را حتما آزمایش می کنیم با ترس گرسنگی با ضرر رساندن به جان و مالی و به محصولات و میوه ها شما، شما را امتحان می کنیم، کسانی که در برابر امتحانات الهی صبر کنند خدا می فرماید: به آنها بشارت بده بشارت برای صبر کنندگان این است (أُولَئِکَ یُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا) انسان هایی که صبر دارند در مشکلات و مصیبت ها صبر دارند، خداوند متعال مکان ها و منزل های بسیار عالی و زیبایی در روزقیامت به آنها اختصاص میدهد و فرشتگان از هردری از دروازه های بهشت که بهشتیان داخل می شوند بر آنها سلام می کنند. این بزرگترین نعمتی است که در ازای صبر به صبر کنندگان داده می شود.

در آیه دیگر می فرماید: (إِنَّما یُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیْرِ حِسابٍ) خداوند متعال اجر و پاداش انسانهای صبر کننده را بدون حساب و کتاب می دهد.

صبر آنقدر ارزش دارد که خداوند متعال برای آن حدی در نظر نگرفته است.

و چاره ای نیست در برابر مشکلات و مصیبت ها و امتحاناتی که هر مسلمان باید در این دنیا پس بده و امتحان بشود چاره ای جز صبر نیست.

هیچ دارویی برای درمان مصیبت ها و گرفتاریها و حوادث های تلخ و ناگوار بجز صبر کردن وجود ندارد، صبر بهترین دارو است در مقابل مشکلات و مصیبت ها و گرفتاریها.

لذا خدوند متعال اجر و پاداش صبر کننده را علاوه بر اینکه بدون حساب کتاب می دهد (وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ) انسان های صبر کننده محبوبان خدا هستند (إِنَّ اللّه مَعَ الصَّابِرِینَ) خداوند متعال همراه انسان های صبر کننده است.

معیت الهی با صبر کنندگان است، هر جا انسان های صبر کننده دست به دعا بر می دارند خداوند متعال به فریاد آنها می رسد.

صبر و شکیبایی حکمت دارد، پیامبر میفرمایند: (عَجَبًا لأمرِ المؤمنِ إِنَّ أمْرَه كُلَّهُ لهُ خَيرٌ وليسَ ذلكَ لأحَدٍ إلا للمُؤْمنِ إِنْ أصَابتهُ سَرَّاءُ شَكَرَ فكانتْ خَيرًا لهُ وإنْ أصَابتهُ ضَرَّاءُ صَبرَ فكانتْ خَيرًا لهُ) من از کار مومن شگفت زده هستم هر کاری که انجام میدهد به نفع اوست، اگر خدا به او نعمتی می دهد به او سلامتی داده است در برابر این نعمتهای مادی و معنوی و سلامتی شکر و سپاس خدا را به جا می آورد و در ازای آن اجر و پاداش می گیرد و اگر به او مصیبت و غم و اندوهی می رسد باز در برابر غم و اندوه صبر می کند و جزع و فزع نمی کند، شکایت به مخلوق خدا نمی برد، باز هم اجر و پاداش می گیرد.

همه کارهای مومن برای او خیر است. پیامبر می فرمایند سه نعمت است که اگر به انسانی داده شود همه انعمتهای دنیا و آخرت به او داده شده است:

اولین نعمت این است که انسان در برابر تقدیرات الهی راضی باشد، اگر برایش اتفاقی می افتد کلمه اگر را به کار نبرد.

پیامبر میفرمایند: (فَإِنَّ لَوْ تَفْتَحُ عَمَلَ الشَّيْطَانِ) اگر شما در برابر تقدیرات الهی کلمه اگر را به کار بردید بدانید که راه وسوسه شیطان را باز کرده اید، شیطان وسوسه میکند می فهمد که اعتقاد شما به تقدیرات ضعیف است، چون شیطان وقتی میخواهد انسانی را فریب ده از راههایی وارد می شود که انسان نقطه ضعف دارد.

خداوند نقل می کند که شیطان قسم خورده که من از هر طرفی که بتوانم فرزندان آدم را گمراه خواهم کرد، در اینجا میگوید بجز بندگان مخلص و باتقوا و آن بندگانی که با خدا هستند که شیطان اینها را فریب نخواهم داد، چون نمی توانم فریب دهم.

مسلمان باید در برابر مصیبت ها صبر داشته باشد،

نعمت دوم: فرمودند: صبر کردن در برابر مصیبت ها

سوم: فرمودند: دعا کردن در زمانی که انسان در ناز ونعمت قرار دارد، هنگامی که انسان در اوج صحت و سلامتی قرار دارد، در چنین زمانی انسان نباید از خداغافل شود و دست به دعا بر ندارد و رابطه اش را با خدا قطع نکند.

درس دیگرمواسات وهمدردی است که ما آموختیم همدردی باید هر مسلمان باید یار و یاور خواهر مسلمانش باشد، خداوند متعال برای اینکه مسلمانان یار و یاور یکدیگر باشند رابطه اخوت و برادری را به آنها داده است.

خداوند می فرماید: شما با هم برادر هستید، در این موقع باید در غم و شادی یکدیگر باید سهیم باشید و غم خوار یکدیگر باشید؛ اگر کسی نیاز دارد باید نیازش را برطرف کنید و تلاش کنید که اگر کسی مشکلی دارد مشکلش را حل کنید.

(مَن نَفَّسَ عن مؤمن كُرْبة من كُرَب الدنيا نَفَّسَ اللهُ عنه كُربة من كُرَب يوم القيامة) کسی که یک مشکلی و یا یک گره ای را از کار یک مسلمانی بگشاید و مشکلش را حل کند، خداوند متعال مشکلی را از مشکلات روز قیامتش را حل خواهد کرد.

(وَمَنْ يَسَّرَ عَلَى مُعْسِرٍ يَسَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ) کسی که به یک تنگدستی مهلت دهد، به قرض داری مهلت میدهد و سخت گیری نمی کند، خداوند متعال مشکلات دنیا و آخرتش را حل می کند.

(وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ) کسی که پرده پوشی مسلمانی را میکند، آبروی مسلمانی را حفظ میکند و از بین نمی برد، خداوند متعال پرده پوشی او را هم در این دنیا وهم در آن دنیا می کند.

در نهایت پیامبر می فرمایند: (وَاللَّهُ فِي عَوْنِ الْعَبْدِ مَا كَانَ الْعَبْدُ فِي عَوْنِ أَخِيهِ) خداوند متعال پیوسته بنده اش را یاری می کند تا زمانی که بنده در صددیاری و کمک نسبت به برادر مسلمان باشد.

وهم و غمش این باشد که اگر بتواند به برادر و خواهر مسلمانش کمک کند.

پیامبراکرم(ص) می فرمایند: کسی که یک قدم برای حل مشکل مسلمانی بر می دارد مانند این است که ده سال اعتکاف نشسته است.

وقتی ازایشان سوال میشود (أَیُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ) چه عملی از همه افضل تر است؟ فرمودند: (إِدْخَالُ السُّرُورِ عَلَى الْمُؤْمِنِ) شاد کردن دل مسلمان بهترین عمل است، بهترین عمل این است که قلب مسلمانی را شاد کند. حتی ممکن است انسان با لبخندی یا سخن نیک و شایسته دل مسلمان را شاد کند حتما کمک مالی نیست.

حضرت طلحه(رض) می فرماید: من در شب تاریک دیدم که حضرت عمر(رض) خلیفه مسلمانان وارد منزلی شدند و بعد از مدتی بیرون آمدند و رفتند، صبح که شد من به این خانه رفتم ببینم که در این خانه چه کسی است و چه کسی زندگی می کند. وقتی وارد خانه شدم دیدم پیرزن فلج و نابینایی در خانه زندگی میکند؛ از او سوال کردم مردی که دیشب وارد خانه شما شد چه کاری داشت؟ گفت نمیدانم هر چند شبی، این مرد که خدا خیرش بدهد می آید خانه مرا نظافت می کند، ظرفهای مرا می شورد و مرتب می کند و می رود. هر کس هست خدا خیرش بدهد.

خلیفه مسلمانان عمر فاروق که قیصر روم از ترسش بخود می لرزد و شیطان از او می ترسد، از کوچه ای که او عبور میکند شیطان عبور نمی کند؛ در شب خدمتگزار پیرزن فلج نابینا است.

چون آنها می دانستند: کسی که یک قدم برای رفع مشکل مسلمانی بردارد از ده سال اعتکاف نشستن بهتر است و بالاترین درجه ایثار و فداکاری وهمدردی است.

خداوند در رابطه با اصحاب و یارن پیامبر می فرماید: (وَ يُؤْثِرُونَ عَلَى أَنفُسِهِمْ وَلَوْ كَانَ بِهِمْ خَصَاصَةٌ) حتی زن و بچه شان را گرسنه می گذاشتند، خودشان گرسنه می خوابیدند ولی غذایی که داشتند به فقیرو مستمند می دادند ولی خودشان گرسنه می خوابیدند. این ایثار است.

اگر چه ایثار در بین ما مسلمانان بسیار کم است، اما یکی از صفات بارز اصحاب و یاران پیامبر همین ایثار بود.

حتی زمان لحظه شهادت وقتی آب برای مجروح می آورند ناله مجروح دیگری را می شنود که آب می خواهد در همان حالت اشاره می کند که آب را به برادر دیگرم بده و دیگری هم اشاره می کند که آب را به برادر دیگری بده به همین نحو تا نفر هفتم می بیند که نفر هفتم فوت کره بر می گردد می بیند بقیه هم فوت کرده اند این ایثار است.

اینها درسهایی است که ما در ماه رمضان می آموزیم، ماه رمضان ماه همدردی است که چگونه با مسلمانان همدردی کنیم، همدردی جنبه های مختلفی دارد که یکی از آنها خیرخواهی است.

ایمان هیچ یک از شما کامل نیست تا زمانیکه دوست داشته باشید برای دیگران آنچه که برای خود دوست دارید.

سوء ظن نداشتن (يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ) بسیاری از گمان ها گناه است، سوئ ظن نداشتن جز ایثار و مواسات وهمدردی است.

غیبت نکردن و حافظ اسرار کسی بودن و صرف نظر کردن از لغزشات و خطاهای دیگران، همه اینها جز همدردی نسبت به مسلمانان است.

همچنین تمسخر و تحقیر نکردن. جز همدردی نسبت به مسلمانان است.